भरतपुरमा ‘डर्मासोल’का विक्रिमाथि प्रश्न, 'मिलेमतो'मा अनुसन्धान प्रभावित पारिएको आरोप

चितवन । चितवनको भरतपुरमा भण्डारण गरी देशभर बिक्री वितरण हुँदै आएका ‘डर्मासोल’ ब्रान्डका उत्पादनको प्रकृति र आयात प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न उठाइएकोछ । भारतमा औषधि उत्पादनको अनुमति लिएको कम्पनीले नेपालका लागि सौन्दर्य प्रसाधनका नाममा औषधिजन्य सूत्र भएका उत्पादन पठाएको भन्दै व्यवसायीहरूले सम्बन्धित सरकारी निकायमाथि छानबिन र कारबाहीको माग गरेका छन् ।

भारतमा उत्पादन गरिएका डर्मासोल ब्रान्डका उत्पादन सौन्दर्य प्रसाधनका रूपमा नेपाल भित्र्याएर बिक्री वितरण भइरहेको भए पनि ती उत्पादनको वास्तविक प्रकृति, उत्पादन अनुमति र आयात प्रक्रियाबारे स्पष्टता नभएको व्यवसायीहरूको दाबी छ । उनीहरूले औषधिजन्य उत्पादनलाई कस्मेटिक्सका रूपमा आयात गरिएको आशंका गर्दै यसले उपभोक्ताको स्वास्थ्य, सरकारी राजस्व र नियामक व्यवस्थामाथि प्रश्न उठाएको बताएका छन् ।

भारतको भगवानपुर, बरवाला र डेराबस्सी क्षेत्रमा रहेको युनाइटेड ल्याबोरेटरीजले डर्मासोल ब्रान्डका उत्पादन तयार पारेर नेपाल पठाउने गरेको बताइएको छ । उक्त कम्पनीले सौन्दर्य प्रसाधन उत्पादनका लागि आवश्यक अनुमति नलिई औषधि उत्पादनसम्बन्धी अनुमति प्रयोग गरेर उत्पादन तयार पारेको आरोप लगाइएको छ ।

भारतमा सौन्दर्य प्रसाधन उत्पादनका लागि वर्ग ३ र औषधि उत्पादनका लागि वर्ग ५ अन्तर्गत अनुमति व्यवस्था रहेको उल्लेख गर्दै व्यवसायीहरूले औषधि उत्पादनको अनुमति लिएर तयार पारिएका वस्तुलाई बाहिरी रूपमा सौन्दर्य प्रसाधनजस्तै देखिने गरी नेपाल पठाइएको दाबी गरेका छन् । तर, ती उत्पादनको वास्तविक वर्गीकरण र उत्पादन अनुमति सम्बन्धित निकायबाट पुष्टि हुन बाँकी छ ।

चितवनका रविन्द्र बिष्टमार्फत डर्मासोल ब्रान्डका उत्पादन नेपाल भित्र्याएर देशभर बिक्री वितरण हुँदै आएको बताइएको छ । व्यवसायीहरूका अनुसार औषधिजन्य उत्पादनलाई सौन्दर्य प्रसाधनका रूपमा आयात गरी बजारमा बिक्री गरिएको भए त्यसको वैधानिकता, गुणस्तर र सुरक्षाबारे गम्भीर छानबिन आवश्यक छ ।

गोदाममा छापा, अनुसन्धानको जिम्मेवारी जनस्वास्थ्य कार्यालयलाई

डर्मासोलका उत्पादनको प्रकृति र आयात प्रक्रियाबारे व्यवसायीहरूले जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवनलाई जानकारी गराउँदै आएका थिए । औषधिजन्य उत्पादनलाई सौन्दर्य प्रसाधनका नाममा आयात गरी बिक्री गरिएको आशंकामा सम्बन्धित निकायले समयमै छानबिन गर्नुपर्ने उनीहरूको माग थियो ।

यसैक्रममा चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गणेश अर्यालले हालै भरतपुरस्थित डर्मासोलको गोदाममा छापा मार्दै अनुसन्धानको जिम्मेवारी जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय चितवनलाई दिएका थिए ।

तर, अनुसन्धानको जिम्मेवारी पाएको निकायले आवश्यक परीक्षण र छानबिन नगरेको आरोप लागेको छ । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयका अधिकारी निर्मल घिमिरेले सम्बन्धित उत्पादनको प्रयोगशाला परीक्षण नगराएको र औषधि व्यवस्था विभागलाई समेत जानकारी नगराई अनुसन्धान प्रक्रिया अघि नबढाएको आरोप व्यवसायीहरूले लगाएका छन् ।

अनुसन्धानका क्रममा उत्पादनको वास्तविक प्रकृति पत्ता लगाउनुपर्नेमा आवश्यक प्रक्रिया पूरा नगरी विषयलाई टुंग्याउन खोजिएको उनीहरूको दाबी छ । अधिकारी घिमिरेले आफ्नो पदको दुरुपयोग गर्दै सम्बन्धित व्यवसायीसँग मिलेमतो गरेको आशंकासमेत व्यक्त गरिएको छ । यद्यपि, यस विषयमा सम्बन्धित अधिकारीको प्रतिक्रिया र आरोप पुष्टि गर्ने स्वतन्त्र प्रमाण उपलब्ध छैन ।

औषधि व्यवस्था विभागलाई किन जानकारी गराइएन ?

डर्मासोलका उत्पादन औषधिजन्य हुन् वा सौन्दर्य प्रसाधन भन्ने विषय यकिन गर्न सम्बन्धित निकायबाट प्राविधिक परीक्षण र विस्तृत अनुसन्धान आवश्यक देखिएको छ ।

औषधिजन्य उत्पादन भएको आशंका गरिएका वस्तुको अनुसन्धानमा औषधि व्यवस्था विभागको भूमिका महत्वपूर्ण हुने व्यवसायीहरूको भनाइ छ । उनीहरूले उत्पादनको वास्तविक प्रकृति पत्ता लगाउन प्रयोगशाला परीक्षण, उत्पादनमा प्रयोग भएका सामग्रीको विवरण, भारतीय कम्पनीको उत्पादन अनुमति र नेपालमा गरिएको आयात प्रक्रियाको विस्तृत अध्ययन गर्नुपर्ने माग गरेका छन् ।

तर, अनुसन्धानको जिम्मेवारी पाएको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयले औषधि व्यवस्था विभागलाई जानकारी नगराएको र आवश्यक परीक्षण नगरेको आरोपले छानबिनको निष्पक्षतामाथि प्रश्न उठाएको छ ।

डर्मासोलका उत्पादन औषधिजन्य भएको पुष्टि भएमा आवश्यक औषधि दर्ता र आयात अनुमति प्रक्रिया पूरा नगरी ती उत्पादन नेपालमा कसरी बिक्री वितरण भइरहेका छन् भन्ने विषयमा अनुसन्धान गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैगरी, ती उत्पादन सौन्दर्य प्रसाधनकै श्रेणीमा पर्ने भए त्यसको उत्पादन अनुमति, गुणस्तर र आयातसम्बन्धी कागजातसमेत परीक्षण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

उपभोक्ताको स्वास्थ्य र सरकारी राजस्वमाथि प्रश्न

औषधिजन्य सूत्र भएका उत्पादनलाई सौन्दर्य प्रसाधनका नाममा आयात गरी बिक्री गरिएको भए त्यसले उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा जोखिम निम्त्याउन सक्ने व्यवसायीहरूको भनाइ छ ।

उत्पादनमा प्रयोग गरिएका सामग्री, तिनको मात्रा, गुणस्तर र सुरक्षासम्बन्धी मापदण्ड पूरा भए–नभएको विषय प्रयोगशाला परीक्षणबाट मात्रै स्पष्ट हुन सक्छ । त्यसैले डर्मासोलका उत्पादनको वास्तविक प्रकृति र सुरक्षाबारे सम्बन्धित निकायले वैज्ञानिक परीक्षण तथा प्राविधिक अनुसन्धान गर्नुपर्ने माग उठेको छ ।

त्यस्तै, उत्पादनको वास्तविक वर्गीकरणभन्दा फरक विवरण दिएर आयात गरिएको पुष्टि भए भन्सार तथा राजस्वसम्बन्धी विषयमा समेत अनुसन्धान गर्नुपर्ने हुन्छ । औषधि र सौन्दर्य प्रसाधनको वर्गीकरणअनुसार फरक नियामक प्रक्रिया लागू हुने भएकाले आयातका क्रममा पेस गरिएका कागजात र अनुमतिपत्रको जाँच आवश्यक देखिएको छ ।

संयुक्त छानबिन र कारबाहीको माग

डर्मासोलका उत्पादनको प्रकृति, उत्पादन अनुमति, आयात प्रक्रिया र बजारमा भइरहेको बिक्री वितरणबारे स्पष्टता ल्याउन जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवन, जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय र औषधि व्यवस्था विभागले संयुक्त रूपमा छानबिन गर्नुपर्ने माग गरिएको छ ।

व्यवसायीहरूले आवश्यक प्रयोगशाला परीक्षण गराउन, आयातसम्बन्धी कागजातको जाँच गर्न र अनुसन्धानमा लापरबाही वा मिलेमतो भएको भए सम्बन्धित अधिकारीमाथि समेत कारबाही गर्न माग गरेका छन् ।

डर्मासोलका उत्पादन औषधिजन्य हुन् वा सौन्दर्य प्रसाधन, तिनको आयात प्रक्रिया कानुनसम्मत छ वा छैन र अनुसन्धानका क्रममा सरकारी अधिकारीबाट कुनै कमजोरी वा मिलेमतो भएको छ वा छैन भन्ने विषय सम्बन्धित निकायको निष्पक्ष छानबिनबाट स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ ।

हालसम्म उत्पादनको वास्तविक प्रकृति र सरकारी अधिकारीमाथि लगाइएका आरोप पुष्टि गर्ने आधिकारिक अनुसन्धान प्रतिवेदन सार्वजनिक भएको छैन ।